Cách phun thuốc trừ sâu an toàn, hiệu quả

Sâu bệnh hại luôn là mối đe dọa thường trực, có khả năng tàn phá cây trồng nhanh chóng nếu không được xử lý kịp thời. Trong bối cảnh đó, việc xịt thuốc trừ sâu là giải pháp cấp thiết, nhưng đây cũng là "con dao hai lưỡi". Nếu không thực hiện phun thuốc trừ sâu sâu đúng cách, không những không diệt được sâu bệnh mà còn gây ngộ độc cho người, tạo ra hiện tượng kháng thuốc ở dịch hại và ô nhiễm môi trường.

Bài viết này ReviewDrone sẽ cung cấp cho bạn một quy trình phun thuốc trừ sâu đúng cách từ A-Z, giúp bạn tối ưu hiệu quả diệt trừ sâu bệnh, đồng thời đảm bảo an toàn tối đa cho bản thân và môi trường. Hãy cùng tìm hiểu ngay sau đây.

1. Nguyên tắc "4 Đúng" trong phun thuốc trừ sâu – Nền tảng của hiệu quả và an toàn

Nguyên tắc "4 Đúng" trong phun thuốc trừ sâu – Nền tảng của hiệu quả và an toàn

Trước khi thực hiện bất kỳ hành động phun thuốc trừ sâu nào, việc nắm vững nguyên tắc "4 Đúng" là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hiệu quả và giảm thiểu rủi ro.

Đúng thuốc:

• Cách xác định loại sâu bệnh và chọn hoạt chất phù hợp: Việc đầu tiên là phải nhận diện chính xác đối tượng gây hại. Ví dụ, sâu tơ trên rau cải sẽ cần hoạt chất khác với rệp sáp trên cây ăn quả, hay bệnh thán thư trên xoài sẽ cần thuốc trừ nấm. Bạn cần quan sát kỹ triệu chứng trên cây, hình thái của sâu bệnh để đưa ra chẩn đoán chính xác. Việc xác định đúng đối tượng dịch hại là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp, bao gồm cả việc chọn thuốc bảo vệ thực vật.
• Chọn hoạt chất: Thuốc trừ sâu (diệt côn trùng), thuốc trừ bệnh (nấm, vi khuẩn), hay thuốc trừ cỏ. Mỗi loại có phổ tác động riêng. Ví dụ, Imidacloprid thường hiệu quả với rệp, trong khi Mancozeb lại được dùng để phòng trừ nấm bệnh.

Đúng liều:

• Tác hại của việc tăng liều: Nhiều người nghĩ tăng liều sẽ diệt sâu nhanh hơn, nhưng thực tế có thể gây ngộ độc cho cây (cháy lá, rụng quả), tăng tồn dư thuốc trên nông sản, và quan trọng hơn là tạo áp lực chọn lọc, khiến sâu bệnh phát triển khả năng kháng thuốc nhanh chóng.
• Tác hại của việc giảm liều: Ngược lại, giảm liều sẽ không đủ sức tiêu diệt sâu bệnh, dẫn đến lãng phí công sức, tiền bạc và tạo điều kiện cho dịch hại bùng phát mạnh hơn, khó kiểm soát.

Đúng lúc:

• Thời điểm sâu non dễ chết nhất: Giai đoạn trứng mới nở hoặc sâu non tuổi 1-2 là lúc sâu yếu nhất, dễ bị tiêu diệt và ít gây hại nhất. Ví dụ, phun thuốc cuốn lá nhỏ ở giai đoạn sâu non mới nở sẽ hiệu quả hơn nhiều so với khi sâu đã lớn.
• Giai đoạn cây trồng nhạy cảm: Tránh phun thuốc khi cây đang ra hoa rộ (có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn, đậu quả) hoặc sắp thu hoạch (nguy cơ tồn dư thuốc cao). Nguyên tắc "ngưỡng kinh tế" trong IPM khuyến cáo chỉ phun thuốc trừ sâu khi mật độ dịch hại đạt đến mức có thể gây thiệt hại kinh tế đáng kể, không nên phun phòng ngừa tràn lan.

Đúng cách:

Kỹ thuật phun để thuốc bám dính tốt nhất mà không lãng phí: Điều này liên quan đến việc điều chỉnh béc phun, hướng phun và tốc độ di chuyển. Cần phun sương mịn, đều khắp bề mặt lá, đặc biệt là mặt dưới lá – nơi sâu bệnh thường ẩn nấp. Tránh phun thành giọt lớn gây rửa trôi và lãng phí. Các nghiên cứu về công nghệ phun thuốc cho thấy kích thước hạt phun ảnh hưởng trực tiếp đến độ bao phủ và hiệu quả của thuốc. Phun hạt mịn thường cho độ bao phủ tốt hơn.

2. Thời điểm để phun thuốc đạt hiệu quả cao nhất

Thời điểm để phun thuốc đạt hiệu quả cao nhất

Lựa chọn thời điểm xịt thuốc trừ sâu phù hợp không chỉ tối ưu hiệu quả diệt trừ mà còn giảm thiểu rủi ro cho người phun và môi trường.

2.1. Về điều kiện thời tiết

• Trời mát, không có gió to: Đây là điều kiện lý tưởng. Trời mát giúp thuốc bay hơi chậm hơn, tăng khả năng bám dính và thẩm thấu. Không có gió lớn giúp tránh tình trạng thuốc bị tạt ngược lại người phun hoặc bay sang các khu vực lân cận, gây ô nhiễm.
• Tránh phun khi trời sắp mưa hoặc nắng gắt: Nếu phun khi trời sắp mưa, thuốc sẽ bị rửa trôi, giảm hiệu lực đáng kể. Ngược lại, phun thuốc trừ sâu dưới nắng gắt sẽ khiến thuốc bay hơi nhanh, giảm hiệu quả và có thể gây ngộ độc cho cây trồng do nhiệt độ cao làm tăng khả năng hấp thụ hoặc gây cháy lá. Cục Bảo vệ Thực vật Việt Nam thường xuyên khuyến cáo không phun thuốc khi trời mưa hoặc gió lớn để tránh lãng phí và ô nhiễm môi trường.

2.2. Về khung giờ trong ngày

• Ưu tiên sáng sớm (khi ráo sương) hoặc chiều mát: Buổi sáng sớm, khi sương đã ráo và nhiệt độ chưa lên cao, hoặc buổi chiều mát là thời điểm lý tưởng. Lúc này, nhiệt độ thấp, ít gió, độ ẩm thích hợp giúp thuốc bám dính và thẩm thấu tốt hơn vào cây và sâu bệnh. Tránh xịt thuốc trừ sâu vào giữa trưa nắng gắt. 
• Nhiều nghiên cứu thực địa cho thấy hiệu quả của thuốc bảo vệ thực vật tăng lên đáng kể khi phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát do điều kiện môi trường tối ưu cho sự hấp thu và tác động của thuốc.

3. Chuẩn bị dụng cụ và đồ bảo hộ an toàn (PPE)

Chuẩn bị dụng cụ và đồ bảo hộ an toàn (PPE)

An toàn là yếu tố hàng đầu khi phun thuốc trừ sâu. Việc chuẩn bị đầy đủ dụng cụ và đồ bảo hộ cá nhân (PPE) là bắt buộc.

3.1. Trang bị bảo hộ lao động

• Bạn cần trang bị đầy đủ: quần áo dài tay dày dặn, găng tay cao su chuyên dụng, ủng cao su, khẩu trang chuyên dụng hoặc mặt nạ phòng độc có phin lọc, và kính mắt bảo hộ.
• Mục đích là để bảo vệ người phun khỏi tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, giảm thiểu tối đa nguy cơ ngộ độc qua da, đường hô hấp và mắt. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của PPE khi xử lý hóa chất nông nghiệp để phòng ngừa các bệnh về da, hô hấp và ngộ độc cấp tính.

3.2. Kiểm tra bình phun

• Trước khi sử dụng, hãy vệ sinh bình phun thật sạch sẽ để đảm bảo không còn tồn dư thuốc cũ, tránh phản ứng hóa học không mong muốn giữa các loại thuốc.
• Kiểm tra kỹ béc phun (vòi phun) xem có bị tắc nghẽn hay rò rỉ không. Béc phun bị tắc sẽ ảnh hưởng đến độ đều của thuốc, còn rò rỉ không chỉ gây lãng phí mà còn tiềm ẩn nguy hiểm cho người phun. Một bình phun được bảo dưỡng tốt không chỉ tăng hiệu quả phun thuốc mà còn giảm thiểu rủi ro rò rỉ, tiếp xúc hóa chất không mong muốn.

Xem thêm: 5 Mẫu Máy Bay Phun Thuốc Mini Tốt Nhất & Báo Giá Chi Tiết

4. Quy trình kỹ thuật phun thuốc trừ sâu chi tiết từng bước

Quy trình kỹ thuật phun thuốc trừ sâu chi tiết từng bước

Để thực hiện cách phun thuốc trừ sâu hiệu quả và chuyên nghiệp, bạn cần tuân thủ quy trình sau:

• Bước 1: Pha thuốc đúng kỹ thuật
  • Đọc kỹ nhãn mác và hướng dẫn sử dụng (HDSD): Đây là tài liệu quan trọng nhất. HDSD cung cấp thông tin về liều lượng, cách pha, thời gian cách ly và các lưu ý an toàn. Việc pha thuốc sai cách có thể làm giảm hiệu lực thuốc đến 50% hoặc gây hại cho cây.
  • Thứ tự pha: Luôn tuân thủ nguyên tắc: Đổ nước 1/3 bình phun → Hòa thuốc vào một xô nhỏ riêng cho tan đều → Đổ dung dịch đã hòa tan vào bình phun → Thêm nước cho đủ định mức quy định. Tránh đổ trực tiếp thuốc vào bình rồi thêm nước, vì thuốc sẽ khó hòa tan đều.
• Bước 2: Kỹ thuật đi phun thực tế
  • Tư thế đi: Đi ngược chiều gió. Đây là nguyên tắc an toàn quan trọng nhất để tránh thuốc tạt vào người, đặc biệt là vào mặt và đường hô hấp. Một nghiên cứu của Đại học Nông nghiệp Hà Nội chỉ ra rằng việc đi ngược chiều gió có thể giảm tới 80% lượng thuốc tiếp xúc với người phun.
  • Cách chỉnh béc phun: Điều chỉnh béc phun để tạo ra hạt sương mịn, giúp thuốc bám đều trên bề mặt lá. Tránh phun thành tia nước lớn vì dễ gây rửa trôi và lãng phí.
  • Vị trí phun: Tập trung phun kỹ mặt dưới lá (nơi sâu bệnh thường ẩn nấp và đẻ trứng) và các hốc cây, kẽ lá. Đảm bảo thuốc bao phủ đều khắp cây.
• Bước 3: Xử lý sau khi phun
  • Vệ sinh bình phun sạch sẽ: Sau khi phun xong, đổ bỏ phần thuốc thừa đúng nơi quy định, sau đó rửa sạch bình phun bằng nước nhiều lần.
  • Thu gom bao bì, chai lọ rỗng: Đặt chúng vào túi ni lông kín và thu gom để xử lý đúng nơi quy định, không vứt xuống nguồn nước, ao hồ, kênh rạch để tránh ô nhiễm môi trường. Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam và các quy định về quản lý chất thải nguy hại đều yêu cầu xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật đúng cách.
  • Tắm rửa, thay quần áo ngay lập tức: Sau khi kết thúc công việc, bạn cần tắm rửa sạch sẽ bằng xà phòng và thay toàn bộ quần áo để loại bỏ hóa chất dính trên người và quần áo.

5. Những sai lầm phổ biến khiến việc phun thuốc thất bại

Những sai lầm phổ biến khiến việc phun thuốc thất bại

Ngay cả khi đã nắm vững các nguyên tắc, nhiều người vẫn mắc phải những sai lầm cơ bản, làm giảm hiệu quả của việc phun thuốc trừ sâu.

• Phun khi sâu đã quá lớn hoặc đã chui vào trong thân: Lúc này, sâu đã có sức đề kháng mạnh hơn hoặc đã được bảo vệ trong thân cây, thuốc khó có thể tiếp cận và tiêu diệt. Ví dụ, đối với sâu đục thân lúa, khi chúng đã chui vào thân thì thuốc hóa học khó tác động hiệu quả.
• Pha trộn lung tung nhiều loại thuốc (Cocktail thuốc): Việc tự ý pha trộn nhiều loại thuốc không theo khuyến cáo của nhà sản xuất có thể gây ra hiện tượng kết tủa, làm giảm hiệu lực của thuốc, tăng độc tính hoặc tạo ra các chất mới không mong muốn, gây hại cho cây trồng và môi trường. Cục Bảo vệ Thực vật thường xuyên cảnh báo về việc nông dân tự ý pha trộn nhiều loại thuốc không theo khuyến cáo, dẫn đến giảm hiệu quả và nguy cơ kháng thuốc cao.
• Lạm dụng thuốc hóa học, bỏ qua các biện pháp sinh học: Việc quá phụ thuộc vào thuốc hóa học không chỉ gây ra hiện tượng kháng thuốc ở sâu bệnh mà còn tiêu diệt các loài thiên địch có lợi, làm mất cân bằng sinh thái và ô nhiễm môi trường.

Xem thêm: Cách Pha Thuốc Phun Máy Bay Nông Nghiệp Chuẩn Kỹ Thuật ULV

6. Lưu ý về thời gian cách ly và an toàn thực phẩm

Lưu ý về thời gian cách ly và an toàn thực phẩm

Cách phun thuốc trừ sâu an toàn không chỉ dừng lại ở lúc phun mà còn kéo dài đến khi thu hoạch sản phẩm.

• Giải thích khái niệm thời gian cách ly (PHI - Pre-Harvest Interval): Đây là khoảng thời gian tối thiểu từ khi phun thuốc lần cuối cùng đến khi thu hoạch nông sản. Mục đích là để đảm bảo lượng thuốc tồn dư trên sản phẩm giảm xuống dưới mức cho phép, an toàn cho người tiêu dùng.
• Quy định ngừng phun trước khi thu hoạch: Tùy thuộc vào loại thuốc và loại cây trồng, thời gian cách ly có thể là 3 ngày, 7 ngày, 14 ngày hoặc hơn. Bạn cần đọc kỹ nhãn mác sản phẩm để tuân thủ đúng quy định này.
• Cảnh báo rủi ro tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trên nông sản: Việc không tuân thủ thời gian cách ly có thể dẫn đến tồn dư thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng và khiến nông sản bị từ chối khi kiểm tra chất lượng, đặc biệt là khi xuất khẩu. Các tiêu chuẩn như VietGAP (Thực hành Nông nghiệp Tốt tại Việt Nam) và GlobalGAP đều có quy định nghiêm ngặt về thời gian cách ly của thuốc bảo vệ thực vật nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm.

Việc phun thuốc trừ sâu là một công đoạn không thể thiếu trong canh tác nông nghiệp, nhưng hiệu quả phải luôn đi đôi với an toàn. Bằng việc áp dụng kỹ thuật phun thuốc trừ sâu chuẩn xác, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc "4 Đúng" và các biện pháp an toàn đã nêu trên, bạn không chỉ bảo vệ được mùa màng khỏi sâu bệnh mà còn bảo vệ sức khỏe bản thân, cộng đồng và môi trường.

Tại ReviewDrone, chúng tôi khuyến nghị bạn nên ưu tiên các biện pháp Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và cân nhắc các giải pháp phun thuốc bằng công nghệ cao như máy bay nông nghiệp, hoặc thuốc trừ sâu sinh học trước khi cân nhắc đến hóa chất mạnh, để hướng tới một nền nông nghiệp bền vững và an toàn hơn. Hãy tìm hiểu thêm về các giải pháp công nghệ nông nghiệp tiên tiến tại ReviewDrone để tối ưu hóa quy trình canh tác của bạn.